Reddedilme ihtimali, kişinin sosyal ilişkilerden iş yaşamına kadar pek çok alanda geri çekilmesine neden olabilir. Bu nedenle reddedilme korkusu nasıl yenilir sorusunun yanıtı, korkuyu tamamen ortadan kaldırmaya çalışmaktan çok onun davranışları yönetmesini engellemeyi içerir. Kişinin reddedilmeyi kendi değeriyle eş anlamlı görmemesi, olumsuz beklentilerini fark etmesi ve kaçındığı durumlarla kontrollü biçimde karşılaşması sürecin temel parçalarıdır. Korku günlük yaşamı belirgin şekilde kısıtlıyorsa psikolojik destek de değerlendirilmelidir.
Reddedilme Korkusu Neden Ortaya Çıkar?
Reddedilme korkusunun tek bir nedeni yoktur. Geçmişte yaşanan dışlanma, yoğun eleştiri, akran zorbalığı, duygusal olarak mesafeli ilişkiler veya kişinin kabul görmek için sürekli belirli beklentileri karşılamak zorunda kaldığını hissetmesi bu korkunun gelişmesine katkıda bulunabilir. Bazı kişilerde ise reddedilmeye karşı hassasiyet belirgin bir olumsuz deneyim olmadan da gelişebilir.
Kişi zamanla “Hayır derse değersizim”, “Beni istemiyorsa bende bir sorun var” veya “Olumsuz cevap alırsam küçük düşerim” gibi düşünceler oluşturabilir. Bu değerlendirmeler reddedilme ihtimalini sıradan bir sosyal deneyim olmaktan çıkarıp kişinin benlik algısına yönelik bir tehdit hâline getirir.
Bu nedenle reddedilme korkusu nasıl yenilir sorusunu değerlendirirken yalnızca kişinin hangi durumlardan korktuğuna değil, reddedilmeye hangi anlamı yüklediğine de bakılması gerekir.
Reddedilme Korkusu Davranışları Nasıl Etkiler?
Bu korku her zaman açık bir kaygı şeklinde görülmez. Bazı kişiler yeni insanlarla tanışmaktan kaçınırken bazıları sürekli karşı tarafı memnun etmeye çalışabilir. İsteklerini dile getirmemek, sınır koyamamak veya olumsuz tepki almamak için istemediği durumları kabul etmek de reddedilme kaygısıyla ilişkili olabilir.
İş yaşamında kişi yeterli olduğu hâlde yeni bir pozisyona başvurmaktan kaçınabilir. Sosyal ilişkilerde mesaj göndermek, görüşme teklif etmek ya da duygularını açıklamak gereğinden fazla riskli algılanabilir. Bu tür kaçınmalar kısa vadede kaygıyı azaltır ancak uzun vadede kişinin “Reddedilmeye dayanabilirim” deneyimini yaşamasını engelleyebilir.
Bir başka davranış biçimi ise sürekli güvence aramaktır. Karşı tarafın sevgisini, ilgisini veya bağlılığını tekrar tekrar doğrulatma ihtiyacı ilişkilerde gerginliğe yol açabilir. Dolayısıyla sorun yalnızca reddedilmekten korkmak değil, bu korkuya bağlı geliştirilen davranışların yaşam alanını daraltmasıdır.
Reddedilme Korkusuyla Baş Etmek İçin Neler Yapılabilir?
Reddedilme kaygısıyla çalışırken amaç, kişinin kendisini hiçbir zaman üzülmeyecek hâle getirmesi değildir. Daha gerçekçi hedef, olumsuz bir yanıtın oluşturduğu duyguyu tolere edebilmek ve buna rağmen değerleri doğrultusunda hareket edebilmektir. Günlük yaşamda uygulanabilecek bazı yöntemler şunlardır:
- Reddedilme ihtimali taşıyan bir durumda aklınızdan geçen otomatik düşünceleri yazarak bunların kanıta mı yoksa varsayıma mı dayandığını değerlendirin.
- Küçük sosyal risklerden başlayarak kaçındığınız durumlarla kademeli biçimde karşılaşın ve kaygının zaman içinde nasıl değiştiğini gözlemleyin.
- Bir kişinin olumsuz yanıtını kişiliğinizin tamamına yönelik bir değerlendirme olarak yorumlamamaya çalışın.
- İsteklerinizi ve sınırlarınızı açık biçimde ifade ederek yalnızca kabul görmek amacıyla verdiğiniz tavizleri azaltın.
- Aldığınız olumsuz yanıtın gerçek sonuçlarıyla önceden zihninizde oluşturduğunuz en kötü senaryoyu birbirinden ayırın.
Reddedilmeyi Kişisel Değerden Ayırmak Neden Gereklidir?
Reddedilmek her zaman yetersizlik anlamına gelmez. İnsanların tercihleri; ihtiyaçları, zamanlamaları, ilişki beklentileri, çalışma koşulları ve kişisel sınırları gibi çok sayıda değişkenden etkilenir. Bir iş başvurusundan olumsuz yanıt almak kişinin mesleki açıdan değersiz olduğunu göstermediği gibi, sosyal veya romantik bir ilişkinin başlamaması da kişinin sevilmeye değer olmadığı anlamına gelmez.
Bu ayrımı yapabilmek için kişinin kendi değerini yalnızca çevresinden aldığı onaya bağlamaması gerekir. Başarılar, kişisel özellikler, sosyal beceriler, üretkenlik, etik değerler ve sürdürülen ilişkiler kişinin kendisiyle ilgili değerlendirmesinde daha geniş bir çerçeve oluşturabilir.
Reddedilme korkusu nasıl yenilir sorusunun önemli parçalarından biri de reddedilmenin hayatın doğal olasılıklarından biri olduğunu kabul etmektir. Her girişimin olumlu sonuçlanmasını beklemek gerçekçi değildir. Buna karşılık olumsuz bir cevaptan sonra yeniden deneyebilmek psikolojik esnekliğin gelişmesine katkı sağlar.
Hangi Durumlarda Psikolojik Destek Düşünülmelidir?
Reddedilme korkusu kişinin eğitimini, çalışma hayatını, sosyal ilişkilerini veya yakın ilişki kurma kapasitesini belirgin biçimde etkiliyorsa bir psikologla görüşmek yararlı olabilir. Özellikle yoğun kaçınma, sürekli onay arama, sınır koyamama, ilişkilerde aşırı hassasiyet veya reddedilme ihtimali karşısında güçlü bedensel kaygı belirtileri yaşanması profesyonel değerlendirme gerektirebilir.
Psikolojik destek sürecinde kişinin reddedilmeye ilişkin inançları, geçmiş deneyimleri ve mevcut davranış örüntüleri birlikte ele alınabilir. Bilişsel davranışçı terapi gibi yaklaşımlarda olumsuz otomatik düşünceler değerlendirilebilir ve kaçınılan durumlarla aşamalı çalışmalar planlanabilir. Kullanılacak yöntemin kişinin ihtiyaçlarına, yaşadığı güçlüklerin süresine ve eşlik eden belirtilere göre belirlenmesi gerekir.
Reddedilme kaygısının uzun süredir devam etmesi kişinin bu durumu tek başına çözmek zorunda olduğu anlamına gelmez. Özellikle korku nedeniyle önemli kararlar sürekli erteleniyor, ilişkilerden uzak duruluyor veya kişinin yaşam alanı giderek daralıyorsa psikolog desteği almak uygun bir seçenek olabilir.