Bir ilişkinin bitme ihtimali yoğun korku yaratıyorsa, kısa süreli iletişimsizlik günlük düzeninizi bozuyorsa veya kendinizle ilgili kararları sürekli karşınızdaki kişinin onayına göre alıyorsanız ilişki içindeki bağlanma biçiminizi değerlendirmek yararlı olabilir. Duygusal bağımlılık terapisti, kişinin ilişkide yaşadığı kaygıyı, terk edilme korkusunu, onay arayışını ve sınır koymakta zorlandığı durumları birlikte inceler.
Duygusal bağımlılık, tek başına resmî bir psikiyatrik tanı olarak kabul edilmez. Bu ifade daha çok kişinin duygusal dengesini, öz değer algısını veya güven duygusunu ağırlıklı biçimde başka birine bağladığı ilişki örüntülerini anlatmak için kullanılır. İlişkinin düşünceleri sürekli meşgul etmesi, sosyal çevreden uzaklaşma veya sorumlulukların aksaması değerlendirme gerektiren işaretler arasında bulunabilir.
Duygusal Bağımlılığın İlişkide Görülen Belirtileri
Yakınlık kurma isteği, tek başına bağımlı bir ilişki örüntüsüne işaret etmez. Sağlıklı ilişkilerde de kişiler birbirlerinden destek alır, birlikte zaman geçirmek ister ve ayrılık ihtimalinden üzüntü duyabilir. Ayırt edici olan, ilişkinin kişinin yaşamındaki diğer alanları ne ölçüde yönettiğidir.
Duygusal bağımlılık yaşayan biri, karşı tarafın ilgisindeki küçük bir değişikliği reddedilme işareti olarak yorumlayabilir. Mesajlara geç cevap verilmesi, yalnız kalma isteği veya arkadaşlarla geçirilen zaman yoğun kaygı doğurabilir. Kişi ilişkide sorun yaşamamak için kendi ihtiyaçlarını erteleyebilir, istemediği davranışlara sessiz kalabilir ya da sürekli güvence talep edebilir.
Bazı ilişkilerde zaman, enerji ve sorumluluk paylaşımı belirgin biçimde dengesizleşir. Taraflardan biri ilişkinin sürmesi için sürekli çaba gösterirken kendi sınırlarını ve kişisel ihtiyaçlarını geri plana atabilir. Böyle bir dengesizlik, öz saygının zedelenmesine ve sosyal ilişkilerin daralmasına yol açabilir.
Duygusal Bağımlılık Terapisti Süreci Nasıl Yürütür?
İlk görüşmelerde yaşanan durumun yalnızca mevcut ilişkiyle mi bağlantılı olduğu, yoksa geçmiş ilişkilerde de benzer örüntülerin görülüp görülmediği araştırılır. Terapist; terk edilme korkusunu tetikleyen olayları, ilişkide alınan rolleri, kişinin kendi ihtiyaçlarını ifade etme biçimini ve yalnızlıkla ilgili düşüncelerini değerlendirir.
Terapi süreci yalnızca ilişkiden ayrılmayı veya karşı taraftan uzaklaşmayı hedeflemez. Amaç, kişinin kararlarını korku ve onay ihtiyacı yerine kendi değerleri doğrultusunda verebilmesine yardım etmektir. Görüşmelerde düşünce kayıtları, duygu düzenleme çalışmaları, sınır belirleme denemeleri ve davranış örüntülerinin incelenmesi kullanılabilir.
Uygulanacak yöntem herkeste aynı değildir. Kaygı belirtileri belirginse bilişsel davranışçı yaklaşımlardan yararlanılabilir. Tekrarlayan ilişki döngülerinin öne çıktığı durumlarda geçmiş deneyimler ile mevcut ilişkiler arasındaki bağlantıyı ele alan terapi modelleri değerlendirilebilir. İlişki örüntülerine odaklanan bilişsel analitik terapi, kişinin başkalarıyla kurduğu bağlarda ve kendisine yönelik tutumunda tekrarlanan kalıpları inceleyen konuşma terapilerinden biridir.
Terapiye Başlamayı Gerektirebilecek Durumlar
Her ilişki sorunu psikoterapi gerektirmez. Fakat yaşanan kaygı uzun süredir devam ediyorsa, aynı ilişki döngüleri farklı kişilerle tekrarlanıyorsa veya ilişkinin gidişatı iş, eğitim ve sosyal yaşam üzerinde belirgin bir etki yaratıyorsa bir değerlendirme görüşmesi düşünülebilir.
- Karşı tarafın onayı olmadan karar vermekte sürekli zorlanmanız terapi ihtiyacını değerlendirmek için bir işaret olabilir.
- Terk edilme korkusu nedeniyle istemediğiniz davranışları kabul etmeniz kişisel sınırlarınızın zayıfladığını gösterebilir.
- İlişki dışındaki arkadaşlıklarınızı, ilgi alanlarınızı veya sorumluluklarınızı düzenli biçimde ihmal etmeniz yaşam dengesini bozabilir.
- Mesajlara geç yanıt verilmesi ya da kısa süreli uzaklık karşısında yoğun panik yaşamanız ayrılık kaygısıyla bağlantılı olabilir.
- İlişki sona erdiğinde günlük işlevlerinizi uzun süre sürdürememeniz psikolojik değerlendirme gerektirebilir.
- Sürekli kontrol etme, güvence isteme veya kıskançlık davranışları ilişkinizde tekrarlanan çatışmalara neden olabilir.
Bağlanma Örüntüleri Ve Öz Değer Üzerine Çalışma
Bağlanma biçimleri, yakın ilişkilerde güven, mesafe ve destek ihtiyacının nasıl düzenlendiğini açıklamak için kullanılan psikolojik çerçevelerden biridir. Kaygılı bağlanma eğilimi gösteren kişiler, yakınlık ihtiyacını yoğun yaşayabilir ve ilişkinin sona erme ihtimaline karşı daha hassas tepkiler verebilir. Araştırmalar, bağlanma kaygısı ve kaçınmanın stresli ilişki durumlarında farklı duygu düzenleme örüntüleriyle bağlantılı olabileceğini gösterir.
Çocukluk deneyimleri terapi sırasında ele alınabilir; ancak mevcut güçlüklerin tamamını geçmişe bağlamak doğru bir yaklaşım değildir. Sonraki ilişkiler, kayıplar, aile içi roller, travmatik yaşantılar ve kişinin kendisi hakkında geliştirdiği inançlar da ilişki biçimini etkileyebilir.
Terapi sırasında “Değerli olmak için birinin beni seçmesi gerekir”, “Yalnız kalırsam baş edemem” veya “Hayır dersem terk edilirim” gibi düşünceler incelenebilir. Kişinin kendi ihtiyaçlarını fark etmesi, ilişkiden ayrı hedefler oluşturması ve rahatsızlık hissetse bile sınırını koruyabilmesi üzerinde çalışılır. Hedef, yakınlıktan kaçınmak değil; bağlılık ile kişisel özerklik arasında daha dengeli bir ilişki kurabilmektir.
İstanbul’da Terapist Seçerken Hangi Ölçütler İncelenmeli?
İstanbul’da duygusal bağımlılık terapisti araştırırken yalnızca internet üzerindeki tanıtım ifadelerine göre karar vermek yeterli değildir. Görüşeceğiniz kişinin psikoloji veya psikiyatri alanındaki eğitimini, psikoterapi eğitimlerini ve ilişki sorunlarıyla çalışma deneyimini incelemeniz gerekir. “Duygusal bağımlılık” ifadesini kullanan her danışmanın ruh sağlığı alanında yetkinliği bulunmayabilir.
İlk görüşmede uygulanabilecek terapi yaklaşımını, seansların genel çerçevesini, gizlilik ilkelerini, ücret ve iptal koşullarını açıkça sorabilirsiniz. Terapistin kesin iyileşme süresi vermesi, sizi sosyal çevrenizden uzaklaştırması veya kararlarınızı doğrudan yönetmeye çalışması sağlıklı bir terapötik çerçeveyle bağdaşmaz.
Yüz yüze görüşmeler İstanbul trafiği nedeniyle sürdürülebilir görünmüyorsa çevrim içi seans seçeneği de değerlendirilebilir. Asıl ölçüt, görüşme biçiminden çok terapistin yeterliliği, etik sınırları ve sizin ihtiyaçlarınıza uygun bir değerlendirme yapabilmesidir. Duygusal bağımlılık terapisti ile kurduğunuz çalışma ilişkisinde kendinizi sürekli onaylanmak zorunda hissetmeden konuşabilmeniz, soru sorabilmeniz ve gerektiğinde görüş ayrılığınızı ifade edebilmeniz gerekir.